پیام مازند - ایرنا / ۹۰ سال پیش، کشتیها برای عبور از رودخانه انزلی در محدوده غازیان و میان پشته باید منتظر بالارفتن دهانه پلهای متحرکی میماندند که از شاهکارهای مهندسی زمان خود بودند؛ سازه هایی تاریخی که امروزه به یکی از یادگارهای ارزشمند معماری و مهندسی بندرانزلی تبدیل شدهاند.
بندرانزلی که زمانی دروازه اروپا لقب داشت با حدود ۱۴۰ هزار نفر جمعیت و ۲۶ روستا دومین شهر پرجمعیت گیلان است؛ این شهرستان ۴۷ کیلومتر نوار ساحلی دارد و به صورت طولی و در کنار ساحل خزر واقع شده که از یک سو به دریا و از سمت دیگر به اکوسیستم ارزشمند تالاب بندرانزلی متصل است؛ پل غازیان بر روی رودخانه انزلی و در حد فاصل غازیان و میان پشته احداث شده است؛ پلی که به لحاظ ارزش تاریخی، مهندسی ساخت، موقعیت جغرافیایی و چشماندازهای کم نظیر از نقاط گردشگری شهر ساحلی انزلی به شمار می رود.
این پل از یک سو چشم اندازی رو به دریای کاسپین و از سوی دیگر منظرهای روبه تالاب انزلی دارد که نظرگاهی بینظیر، یادگاری ارزشمند از گذشتگان و جاذبهای بیبدیل برای گردشگران و میراثی ارزشمند برای نسلهای آینده است؛ پل غازیان ۲۱۰ متر طول و ۱۰ متر عرض دارد؛ ارتفاع آن ۸۵/۶ متر است؛ این پل دارای پنج دهانه است که یکی از آنها به طول ۲۵ متر متحرک طراحی شدهاست تا امکان عبور کشتیها از رودخانه انزلی فراهم شود.
قسمت متحرک پل با استفاده از چرخ دنده و به کمک نیروی موتور یا انسان بالا و پایین میرفت؛ ویژگی پیشرفتهای که این پل را در شمار معدود پلهای پیشرفته جهان قرار میداد؛ پل غازیان به شماره ۱۵۱۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
روایت ساخت پل غازیان
پیش از احداث پلهای غازیان و انزلی، رفت و آمد از انزلی به غازیان به وسیله قایق صورت میگرفت و ارتباط زمینی مستقیمی بین انزلی و غازیان وجود نداشت؛ تا آنکه تصمیم گرفت شد انزلی به وسیله پل و راه زمینی غازیان را به رشت متصل کنند؛ در سال ۱۲۳۱ شمسی «موسیو بهلر» فرانسوی این نیاز را شناخت و ساخت پلی در حد فاصل بین غازیان و میان پشته برای تسهیل در امر سیاحت و تجارت به دربار «ناصرالدین شاه قاجار» پیشنهاد کرد.
پهلوی اول در پاییز ۱۳۱۴ شمسی فرمان ساخت ۲ پل انزلی و غازیان را با اعتبار یک میلیون و ۸۰۰ هزار تومان صادر کرد و قرارداد ساخت پل غازیان- میانپشته و پل انزلی- میان پشته با شرکت بزرگ پل ساز آلمانی «سنتاب» منعقد شد؛ شرکت سوئدی «موتلا» نیز در اجرای این پروژه با این شرکت همکاری داشت.
مدیریت تدارکات این پروژه برعهده سوئدیها به سرپرستی «موسیو جوانی» و تصدیگری آرماتوربندی با «موسیو هولم» بود و تصدی سیستمهای برقی را نیز «یوهانس» بر عهده گرفت؛ به کارگرهای روسی ساکن انزلی نیز وظیفه تختهکوبی بخش متحرک پل سپرده شد؛ همه مراحل اجرایی پروژه ۲ پلی که از نظر تکنیک سازه از بهترینهای جهان بودند ۱۸ماه طول کشید و در خرداد ماه۱۳۱۷ شمسی بخشهای متحرک پلها به طور آزمایشی مورد بهرهبرداری قرار گرفتند و از آذرماه ۱۳۱۸ شمسی تاکنون سازههایی که قرار بود فقط نیم قرن سرپا باشند، همچنان باقی ماندهاند.
محورهای متحرک پل نیز به یک الکتروموتور چهل اسبی متصل بودند و طراحی این موتور به گونهای بود که میتوانست ۲ برابر ظرفیت نیروی خود را تحمل کند نکتهای شگفتانگیز در طراحی این پل حرکت بوسیله دست در زمان قطع جریان برق بود که علت آن برقراری توازن فیزیکی بواسطه قوه محرکه عنوان شد که در طراحی این پل درنظر گرفته شده بود.
اسناد تاریخی پل غازیان
در اسناد تاریخی بندرانزلی در مورد این پل آمده است: پل میان پشته رابطی میان گیلان و جمهوری آذربایجان است به ویژه در تابستان که تمام مسافران آذربایجان از این راه یعنی از طریق اردبیل، آستارا به بندرانزلی و رشت می رسند؛ ساخت پل میان پشته که یکی از شاهراههای اقتصادی بین گیلان و جمهوری آذربایجان محسوب می شد در سال ۱۳۱۶ به پایان رسید.
در یادداشتی که تاریخ جامع انزلی از آن با عنوان سفرنامه «میرزا حسین فراهانی» به تاریخ ۱۳۰۲ هجری یاد کرده نیز آمده است: «قریه غازیان که مقابل انزلی است، کمال استعداد به جهت آبادانی دارد و از راه خشکی این قریه به تمام بلوکات رشت می توان رفت؛ مابین انزلی و غازیان را میتوان پل بست و متصل به یکدیگر کرد؛ عرض دهنه مرداب که مابین انزلی و غازیان به دریا داخل میشود ۳۶۰ ذرع است.»
جاذبه گردشگری پل غازیان
پل تاریخی غازیان که در گذشته از مهمترین مسیرهای ارتباطی بندرانزلی بود اکنون به جاذبه گردشگری این شهر تبدیل شده است؛ این پل با قدمت تاریخی ۹۰ ساله و ویژگیهای منحصر به فرد مهندسی در کنار چشماندازهای طبیعی از جمله سازههایی است که بازدید از آن میتواند بخشی از تجربه گردشگران در سفر به بندرانزلی باشد.
فضای ورودی پل تاریخی غازیان از سمت شرق و غرب به محل پارک خودروهای گردشگران تبدیل شده است و موقعیت آن در کنار رودخانه امکان تماشای چشمانداز مجتمع بندری انزلی و بلوار ساحلی و موجشکن را برای گردشگران فراهم کرده است.
پل تاریخی انزلی
در کنار پل غازیان، پل انزلی نیز از سازههای قدیمی و واجد ارزش معماری بندرانزلی است که مرکز شهر را به میان پشته متصل میکند؛ ساخت این پل همزمان با پل غازیان در سال ۱۳۱۴ آغاز شد و در سال ۱۳۱۶ به پایان رسید و در سال ۱۳۱۸ مورد بهرهبرداری قرار گرفت.
طول این سازه بیش از ۱۵۰ متر است و در گذشته برای عبور کشتیها به صورت متحرک طراحی شد؛ پل انزلی دارای سه دهانه ثابت و یک دهانه متحرک به طول ۲۵ متر است که جابجایی قسمت متحرک پل به وسیله یک موتور صورت میگرفت در کنار آن طراحی پل به نحوی بود که در صورت قطع برق میتوانستند به وسیله دست آن را حرکت دهند.
این پل از بتن مسلح ساخته شده و پایههای چراغ تزئینی آن همچنان روشنایی شبانه پل را تامین میکنند؛ این پل در طول سالهای گذشته به علل مختلف از جمله سیلاب سال ۱۳۳۴ و عبور وسایل نقلیه با وزن بیش از ظرفیت خود آسیبهایی دید که موجب شد عبور کامیونها از روی پل انزلی ممنوع شود.
پل انزلی در ۱۶ آذر سال ۱۳۹۸ به شماره ۳۲۹۶۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مفاهیم گردشگری در دنیای امروز عمق یافته و گیلان با همه گیراییهای کم نظیرش برای آنانی که از ذوق سفر سرشارند سفرنامهای است بی انتها؛ لذا ایرنا گیلان تلاش کرده در مجموعه گزارشهایی با عنوان «در مسیر باران، آشنایی با جاذبههای گیلان» باهدف بالا بردن سطح آگاهی در مورد نقش گردشگری در جامعه جهانی و نشان دادن چگونگی تاثیر این صنعت بر ارزشهای اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی در سراسر جهان، تنها اشارتی کلی به مقاصدی بارز از شهرستانهای استان برای علاقهمندان به سیاحتگردی داشته باشد.
پلهای تاریخی انزلی و غازیان با برخورداری از پیشینه مشترک و ویژگیهای فنی، مهندسی و معماری خاص از یادگارهای ارزشمند تاریخی بندرانزلی به شمار میروند که بخشی از تاریخ گذشته این سرزمین را روایت میکنند و امروز به عنوان نماد و جاذبه گردشگری از جایگاه ویژهای در بین مردم برخوردارند.