پیام مازند - سلامت نیوز / پسوریازیس برخلاف تصور رایج، صرفاً یک بیماری پوستی نیست، بلکه نوعی اختلال خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی به اشتباه به سلول‌های سالم پوست حمله می‌کند. این واکنش باعث التهاب و افزایش غیرطبیعی سرعت تکثیر سلول‌های پوستی می‌شود و در نهایت لکه‌های قرمز، خشک و پوسته‌پوسته را به وجود می‌آورد.
پسوریازیس یک بیماری خودایمنی است؛ به این معنا که سیستم ایمنی بدن به‌اشتباه به سلول‌ها و بافت‌های طبیعی خود حمله می‌کند. در این بیماری، سلول‌های پوستی موسوم به کراتینوسیت‌ها هدف این حمله قرار می‌گیرند.
از آنجا که پسوریازیس ناشی از اختلال در عملکرد سیستم ایمنی است، برخلاف بسیاری از عفونت‌های پوستی، مسری نیست. این بیماری از طریق تماس با فرد مبتلا منتقل نمی‌شود و افراد نمی‌توانند آن را از یکدیگر بگیرند.
پسوریازیس چه ارتباطی با سیستم ایمنی دارد؟
در بیماری‌های خودایمنی، سیستم ایمنی واکنش غیرطبیعی به یکی از بخش‌های بدن مانند پوست، مفاصل یا روده نشان می‌دهد. پسوریازیس یکی از بیماری‌هایی است که در گروه بیماری‌های خودایمنی قرار می‌گیرد.
وظیفه اصلی سیستم ایمنی، محافظت از بدن در برابر عوامل خارجی و عوامل بیماری‌زا است؛ اما در افراد مبتلا به پسوریازیس، این سیستم به‌اشتباه سلول‌های پوست را به‌عنوان عامل بیگانه شناسایی می‌کند و با ایجاد التهاب هدفمند به آن‌ها حمله می‌کند.
در واکنش خودایمنی، چند عامل اصلی نقش دارند:
۱. اتوآنتی‌بادی‌ها (پادتن‌های خودی )
در شرایط طبیعی، سیستم ایمنی پروتئین‌هایی به نام آنتی‌بادی یا پادتن تولید می‌کند که عوامل بیگانه را شناسایی کرده و آن‌ها را برای نابودی علامت‌گذاری می‌کنند.
اما در بیماری‌های خودایمنی، سیستم ایمنی به‌اشتباه اتوآنتی‌بادی‌هایی تولید می‌کند که سلول‌های طبیعی بدن را هدف قرار می‌دهند و آن‌ها را برای تخریب علامت‌گذاری می‌کنند.
۲. آنتی‌ژن‌ها
آنتی‌بادی‌ها برای شناسایی پروتئین‌های مشخصی روی سطح سلول‌ها، موسوم به آنتی‌ژن، ساخته می‌شوند و به آن‌ها متصل می‌شوند.
در بیماری‌های خودایمنی، آنتی‌ژن‌های موجود روی سلول‌های طبیعی بدن به‌اشتباه هدف حمله سیستم ایمنی قرار می‌گیرند. از آنجا که این سلول‌ها مانند عوامل عفونی از بین نمی‌روند، واکنش ایمنی می‌تواند ادامه پیدا کند و به ایجاد بیماری مزمن یا عودکننده منجر شود.
۳. لنفوسیت‌ها
لنفوسیت‌ها نوعی از گلبول‌های سفید خون هستند که نقش مهمی در پاسخ ایمنی بدن دارند. لنفوسیت‌های T و B از مهم‌ترین انواع آن‌ها محسوب می‌شوند.
این سلول‌ها در هماهنگی و هدایت واکنش‌های ایمنی نقش دارند. در بیماری‌های خودایمنی، فعالیت غیرطبیعی آن‌ها می‌تواند به تداوم حمله سیستم ایمنی به بافت‌های سالم و ایجاد التهاب مزمن منجر شود.
چرا سلول‌های پوست در پسوریازیس بیش از حد تکثیر می‌شوند ؟
در شرایط طبیعی، سلول‌های پوست با سرعت مشخصی تولید و جایگزین می‌شوند. سلول‌های قدیمی به‌تدریج از سطح پوست، یعنی لایه اپیدرم، جدا می‌شوند و سلول‌های جدید جای آن‌ها را می‌گیرند.
اما در پسوریازیس، حمله غیرطبیعی سیستم ایمنی و التهاب ناشی از آن، چرخه تولید و جایگزینی سلول‌های پوستی را به‌شدت سرعت می‌بخشد.
کراتینوسیت‌ها فراوان‌ترین سلول‌های پوست هستند. در شرایط طبیعی، جایگزینی این سلول‌ها حدود ۲۸ تا ۳۰ روز طول می‌کشد؛ اما در افراد مبتلا به پسوریازیس، این فرایند ممکن است تنها در سه تا پنج روز اتفاق بیفتد.
در نتیجه، سلول‌های جدید با سرعتی بیشتر از توانایی پوست برای دفع سلول‌های قدیمی تولید می‌شوند. این سلول‌ها روی سطح پوست تجمع پیدا می‌کنند و به‌صورت لایه‌های فشرده درمی‌آیند.
نتیجه این فرایند، ایجاد ضایعات برجسته، قرمز، خارش‌دار و پوسته‌پوسته‌ای است که پلاک‌های پسوریازیس نامیده می‌شوند.
این ضایعات بیشتر در قسمت پشتی ساعدها، ساق پاها، اطراف ناف و پوست سر ظاهر می‌شوند؛ البته پسوریازیس می‌تواند هر قسمت از بدن را درگیر کند.
پسوریازیس پلاکی شایع‌ترین نوع این بیماری است و بیش از ۹۰ درصد موارد را تشکیل می‌دهد. انواع کمتر شایع آن عبارت‌اند از:
پسوریازیس پوسچولار: با ایجاد ضایعات پوستی حاوی چرک مشخص می‌شود.
پسوریازیس قطره‌ای: باعث ایجاد ضایعات کوچک و قطره‌مانند روی پوست می‌شود.
پسوریازیس معکوس: بیشتر چین‌های پوستی را درگیر می‌کند.
علت ابتلا به پسوریازیس چیست؟
علت دقیق ابتلا به پسوریازیس هنوز مشخص نیست؛ اما متخصصان معتقدند عوامل ژنتیکی و محیطی هر دو در بروز این بیماری نقش دارند.
بر اساس یک نظریه، برخی افراد به دلیل ویژگی‌های ژنتیکی ارثی یا تغییرات ژنتیکی ایجادشده در طول زندگی، آمادگی بیشتری برای ابتلا به پسوریازیس دارند.
در چنین شرایطی، مواجهه با عوامل محیطی مانند عفونت‌ها ممکن است عملکرد سیستم ایمنی را مختل کند و باعث شود این سیستم، آنتی‌ژن‌های سلول‌های طبیعی بدن را به‌اشتباه به‌عنوان عوامل بیگانه شناسایی کند.
این واکنش می‌تواند هم در شروع علائم پسوریازیس و هم در بروز دوره‌های تشدید بیماری نقش داشته باشد.
مهم‌ترین عوامل خطر مرتبط با بروز یا تشدید پسوریازیس عبارت‌اند از:
سابقه خانوادگی ابتلا به پسوریازیس
عفونت‌هایی مانند عفونت استرپتوکوکی و عفونت‌های ناشی از گونه‌های کاندیدا
آلودگی هوا و مواجهه با موادی مانند هیدروکربن‌های آروماتیک چندحلقه‌ای، ازن و فلزات سنگین
آسیب ناشی از قرار گرفتن بیش از حد در معرض اشعه فرابنفش خورشید
مصرف برخی داروها مانند بتابلوکرها، مهارکننده‌های ACE، لیتیوم و اینترفرون
برخی واکسن‌ها، از جمله واکسن ب‌ث‌ژ و حتی واکسن آنفلوانزا
عوامل مرتبط با سبک زندگی مانند سیگار کشیدن، چاقی و سندرم متابولیک
استرس روانی
دیابت، به‌ویژه دیابت نوع ۲
ابتلا به سایر بیماری‌های خودایمنی
پسوریازیس چگونه درمان می‌شود ؟
درمان پسوریازیس عمدتاً بر کنترل واکنش بیش‌ازحد سیستم ایمنی و کاهش التهاب متمرکز است. هم‌زمان، پزشکان تلاش می‌کنند عوامل محرک تشدید بیماری را کاهش دهند و با محافظت از سد دفاعی پوست، علائم را کنترل کنند.
نوع درمان به شدت علائم و نوع پسوریازیس بستگی دارد و ممکن است شامل یک یا چند مورد از روش‌های زیر باشد :
کرم‌ها و لوسیون‌های نرم‌کننده: برای حفظ رطوبت و تقویت سد دفاعی پوست استفاده می‌شوند.
کورتیکواستروئیدهای موضعی یا خوراکی: برای کاهش التهاب و مهار واکنش بیش‌ازحد سیستم ایمنی تجویز می‌شوند.
رتینوئیدهای موضعی یا خوراکی: به کاهش سرعت تولید سلول‌های پوستی کمک می‌کنند.
ترکیبات موضعی ویتامین D: برای کنترل تکثیر بیش از حد سلول‌های پوست استفاده می‌شوند.
مهارکننده‌های موضعی کلسینورین: با کاهش فعالیت غیرطبیعی سیستم ایمنی به کنترل التهاب کمک می‌کنند.
قطران زغال‌سنگ موضعی: یکی از روش‌های قدیمی درمان پسوریازیس است که می‌تواند سرعت جایگزینی سلول‌های پوست را کاهش دهد.
نوردرمانی: در این روش، پوست در معرض نور کنترل‌شده قرار می‌گیرد تا التهاب کاهش یابد و تولید سلول‌های پوستی کندتر شود.
داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی: داروهایی مانند متوترکسات و سیکلوسپورین برای مهار فعالیت سیستم ایمنی استفاده می‌شوند.
داروهای بیولوژیک تزریقی: این داروها بخش‌های مشخصی از سیستم ایمنی را که در بروز واکنش خودایمنی نقش دارند، هدف قرار می‌دهند. از جمله این داروها می‌توان به اتانرسپت و آدالیمومب اشاره کرد.
انتخاب روش درمان باید با توجه به شرایط بیمار، شدت بیماری و نظر متخصص پوست انجام شود.