پیام مازند - ۲۲۴ میلیمتر بارش در سه شب؛ رقمی که به معنای نشستن ۲۲۴ لیتر آب بر هر مترمربع است. هشدار نارنجی صادر شده بود، اما خسارتها گسترده بود. آیا رنگ هشدار، پیام واقعی خطر را به مردم و دستگاههای مسئول منتقل کرد؟
به گزارش خبرگزاری صدا و سیمای مازندران ؛ بارشهای اخیر در بخشهایی از مازندران به میزانی رسید که در برخی نقاط، طی سه شب ۲۲۴ میلیمتر بارش ثبت شد؛ رقمی که معادل نشستن حدود ۲۲۴ لیتر آب بر هر مترمربع است و در صورت بارش در مدت کوتاه، میتواند ظرفیت رودخانهها، مسیلها، معابر و شبکههای دفع آب را تحت فشار قرار دهد.
اما یک نکته مهم در بررسی این رخداد باید اصلاح شود؛ برخلاف آنچه در نسخه اولیه این گزارش آمده بود، برای این سامانه هشدار نارنجی صادر شده بود، نه هشدار زرد. بنابراین نمیتوان اصل ماجرا را به این شکل تحلیل کرد که بارش ۲۲۴ میلیمتری در شرایط هشدار زرد رخ داده است.
هشدار نارنجی چه پیامی داشت؟
صدور هشدار نارنجی به معنای احتمال وقوع یک پدیده جوی قابل توجه و خطرناک و ضرورت آمادگی بیشتر دستگاههای مسئول و توجه جدیتر مردم است. بنابراین، در این رخداد اصل خطر از سوی هواشناسی مورد توجه قرار گرفته بود.
در هشدار صادرشده، برای سامانه بارشی، وقوع رگبار باران، رعدوبرق، وزش باد شدید موقت و در مناطق مستعد احتمال تگرگ پیشبینی شده بود و درباره پیامدهایی مانند بالا آمدن آب رودخانهها، آبگرفتگی معابر، جاری شدن روانآب، صاعقه، لغزندگی جادهها و سقوط سنگ در مناطق کوهستانی نیز هشدار داده شده بود.
در نتیجه، نمیتوان گفت که هیچ هشداری درباره خطرات احتمالی این سامانه صادر نشده بود؛ بلکه پرسش اصلی اکنون این است که هشدار نارنجی تا چه اندازه با شدت واقعی رخداد و پیامدهای آن انطباق داشت و آیا زنجیره اطلاعرسانی و اقدامات پیشگیرانه متناسب با آن عمل کرد؟
۲۲۴ میلیمتر بارش؛ عددی که باید بررسی شود
ثبت ۲۲۴ میلیمتر بارش در برخی نقاط استان، فارغ از سطح هشدار، نیازمند بررسی فنی است.
در چنین رخدادهایی باید مشخص شود این میزان بارش در چه بازه زمانی، در چه محدوده جغرافیایی و با چه الگویی ثبت شده است. بارشهای رگباری و همرفتی ممکن است در فاصلهای کوتاه، تفاوت قابل توجهی میان میزان بارش دو منطقه ایجاد کنند.
به همین دلیل، صرف مشاهده عدد ۲۲۴ میلیمتر پس از پایان بارندگی نمیتوان درباره درست یا نادرست بودن سطح هشدار قضاوت کرد.
آیا شدت بارش قابل پیشبینی بود؟
مهمترین پرسش کارشناسی این است که پیش از آغاز سامانه، مدلهای هواشناسی چه تصویری از میزان و گستره بارش ارائه میکردند.
اگر بررسیهای فنی نشان دهد که احتمال بارش بسیار سنگین در همان مناطق از قبل قابل تشخیص بوده، باید بررسی شود آیا این اطلاعات به اندازه کافی در اختیار مدیریت بحران، دستگاههای اجرایی و مردم قرار گرفته بود یا خیر.
در مقابل، اگر بیشینه بارش ۲۲۴ میلیمتری در یک هسته بارشی محلی و با شدت غیرمنتظره شکل گرفته باشد، نمیتوان صرفاً بر اساس بارش ثبتشده پس از حادثه، عملکرد هشدار را نادرست دانست.
این تفکیک اهمیت زیادی دارد؛ چرا که باید میان شدت واقعی رخداد و دقت پیشبینی پیش از رخداد تفاوت قائل شد.
مسئله فقط رنگ هشدار نیست
یکی از نکات مهم در مدیریت بحران این است که هشدار نباید صرفاً به یک رنگ محدود شود. حتی در سطح نارنجی نیز مردم باید بدانند خطر دقیقاً از چه نوعی است، کدام مناطق بیشتر در معرض خطر قرار دارند، شدت احتمالی بارش چقدر است و چه اقداماتی باید انجام دهند.
برای شهروندی که قصد سفر، تردد در جاده، حضور در مناطق کوهستانی یا اقامت در نزدیکی رودخانهها را دارد، دانستن نوع پدیده به تنهایی کافی نیست؛ بلکه محدوده جغرافیایی، بازه زمانی و پیامد احتمالی بارش نیز اهمیت دارد.
بنابراین، یکی از درسهای این رخداد میتواند تقویت شیوه اطلاعرسانی در کنار صدور هشدار باشد؛ بهگونهای که پیام هشدار برای مخاطب عمومی، دقیقتر و قابل فهمتر منتقل شود.
فرصت برای ارزیابی پس از رخداد
اکنون که بارشها پایان یافته و اطلاعات واقعی در دسترس است، بهترین زمان برای یک ارزیابی فنی است.
میتوان نقشههای پیشبینی بارش را با میزان بارش ثبتشده در ایستگاههای مختلف مقایسه کرد و مشخص کرد پیشبینیها در کدام مناطق به واقعیت نزدیک بوده و در کدام مناطق اختلاف بیشتری داشته است.
همچنین باید بررسی شود که هشدار نارنجی چگونه به دستگاههای اجرایی و مردم منتقل شده، چه اقدامات پیشگیرانهای انجام شده و آیا اطلاعرسانی منطقهای متناسب با نقاط پرخطر بوده است یا خیر.
در نهایت، ثبت ۲۲۴ میلیمتر بارش در برخی نقاط مازندران نباید صرفاً به یک عدد در گزارش خسارتها تبدیل شود؛ این رخداد میتواند فرصتی برای ارزیابی دقیق زنجیره پیشبینی، هشدار، اطلاعرسانی، اقدام پیشگیرانه و مدیریت بحران باشد تا در رخدادهای بعدی، فاصله میان پیشبینی خطر و واکنش عملی به حداقل برسد.
زینب نجاتی خبرنگار خبرگزاری صداوسیمای مازندران