پیام مازند - خبرگزاری مهر؛ گروه استانها: چراغ سینما در مازندران هنوز روشن است، اما نور این چراغ در همه شهرهای استان به یک اندازه نمیتابد. جایی سالنهای قدیمی با صندلیها و تجهیزات فرسوده چشم به نوسازی دوختهاند، جایی دیگر شهروندان برای تماشای یک فیلم باید راهی شهر مجاور شوند و در نقطهای دیگر، حتی سالن تازهساز نیز برای پر کردن صندلیهایش با مسئله مخاطب دستوپنجه نرم میکند.
این تصویر، سینمای مازندران را از یک مشکل صرفاً فرهنگی فراتر میبرد و به مسئلهای در حوزه عدالت فرهنگی و زیرساختی تبدیل میکند؛ مسئلهای که یک سوی آن به دسترسی برابر شهروندان به سالن سینما مربوط است و سوی دیگر آن به کیفیت سالن، قدرت جذب مخاطب، محتوای تولیدشده و اقتصادی که باید چرخ این صنعت فرهنگی را بچرخاند.
مازندران در سالهای گذشته مسیر پر فراز و نشیبی در حوزه سینماداری پشت سر گذاشته است. روزگاری سینما یکی از مهمترین مقصدهای تفریحی خانوادهها بود و سالنهای سینمایی در بسیاری از شهرهای استان بخشی از بافت اجتماعی و فرهنگی شهر را تشکیل میدادند. اما تغییر سبک زندگی، گسترش سرگرمیهای دیجیتال، نمایش خانگی، افزایش هزینههای فرهنگی و فرسودگی بخشی از زیرساختها، معادله را تغییر داده است.
در حال حاضر بیش از ۶ هزار صندلی سینما در مازندران وجود دارد که بیشترین سهم از این تعداد با حدود ۱۲۰۰ صندلی مربوط به سینما سپهر ساری است.
عیسی قدمی، مدیر سینما بهمن آمل، در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به سابقه فعالیت این مجموعه اظهار کرد: سینما بهمن آمل از سینماهای باسابقه شهر است که فعالیت خود را از دهه ۴۰ شمسی آغاز کرده و امروز با دو سالن و ۴۴۸ صندلی، زیرمجموعه مجموعه «بهمن سبز» به عنوان یکی از بزرگترین زنجیرههای سینمایی کشور فعالیت میکند.
نوسان فروش در روزهای اخیر
مدیر سینما بهمن آمل درباره وضعیت فروش و استقبال مخاطبان در هفتههای اخیر بیان کرد: با وجود اکران فیلمهای متنوعی مانند «استخر» و «ناپلئون در باغ زردآلو»، میزان فروش سینما در هفتههای اخیر با نوسان همراه بوده است.
قدمی ادامه داد: مخاطب امروز نسبت به گذشته بسیار حسابشدهتر تصمیم میگیرد و برای تماشای فیلم، هم زمان و هم هزینه خود را مدیریت میکند. در سال ۱۴۰۴ نیز فیلمهایی در گونه کمدی و اجتماعی مانند «زندهشور» و «آنتیک» توانستند استقبال مناسبی از سوی مخاطبان داشته باشند، اما در مجموع نمیتوان گفت شرایط به رونق سالهای گذشته بازگشته است.
تخفیف بلیت به تنهایی چارهساز نیست
مدیر سینما بهمن آمل با اشاره به طرحهای تخفیفی برای جذب مخاطب اظهار کرد: حتی در روزهایی که تخفیف ۵۰ درصدی برای بلیت در نظر گرفته میشود، مردم با وسواس بیشتری انتخاب میکنند. چنین طرحهایی در جذب مخاطب مؤثر است، اما نمیتواند به تنهایی مشکلات اقتصادی یک سینما را برطرف کند.
قدمی افزود: هزینههای جاری سینما از جمله مصرف برق، حقوق کارکنان، تعمیرات و نگهداری ساختمان طی سالهای اخیر افزایش قابل توجهی داشته است، در حالی که قیمت بلیت متناسب با رشد این هزینهها افزایش پیدا نکرده است. در نتیجه فاصله میان هزینههای اداره سینما و درآمد حاصل از فروش بلیت بیشتر شده است.
پلتفرمهای خانگی؛ رقیب جدی سینما
وی در پاسخ به این پرسش که مهمترین رقیب سینما در شرایط کنونی پلتفرمهای نمایش خانگی هستند یا شبکههای اجتماعی، گفت: بدون تردید پلتفرمهای نمایش خانگی یکی از جدیترین رقبای سینما هستند.
قدمی توضیح داد: این پلتفرمها از نظر تنوع محتوا و هزینه، گزینه آسانتری را در اختیار مخاطب قرار میدهند. یک خانواده با پرداخت هزینه یک اشتراک ماهانه میتواند تعداد زیادی فیلم و سریال تماشا کند و در کنار آن، هزینه رفتوآمد و خرید بلیت سینما را نیز نداشته باشد.
وی ادامه داد: البته شبکههای اجتماعی نیز رقیب جدی سینما در حوزه زمان فراغت محسوب میشوند. بخش قابل توجهی از زمان آزاد مردم در فضای مجازی سپری میشود و همین مسئله میتواند توجه مخاطب را از حضور در سالن سینما دور کند.
مدیر سینما بهمن آمل تأکید کرد: برای حفظ جایگاه سینما، صرفاً افزایش تعداد اکرانها کافی نیست و باید شرایطی فراهم شود که حضور در سالن سینما همچنان به عنوان یک تجربه فرهنگی و اجتماعی برای خانوادهها جذابیت داشته باشد.
۲۵ سالن برای مازندران
مازندران استانی گسترده با شهرهای متعدد، جمعیت شناور و میلیونها گردشگر است. با این حال، دسترسی به سینما در همه نقاط آن یکسان نیست. گزارشهای تخصصی سالهای گذشته نیز از وجود شهرهایی بدون سالن سینما حکایت داشتهاند؛ موضوعی که نشان میدهد افزایش تعداد سالنها لزوماً به معنای تحقق کامل عدالت فرهنگی نیست.
در واقع، ممکن است یک استان از نظر تعداد کلی سالنها وضعیت قابل قبولی داشته باشد، اما شهروند یک شهر کوچک همچنان برای دیدن یک فیلم مجبور باشد مسافتی را طی کند که در نهایت هزینه و دشواری آن، او را از سینما رفتن منصرف کند.
به همین دلیل، توسعه سینما در مازندران نباید صرفاً با شمارش صندلیها سنجیده شود. آنچه اهمیت دارد، میزان دسترسی مردم به سینمای استاندارد و باکیفیت در فاصلهای معقول از محل زندگی آنهاست.
جهاننما؛ روایتی از نیم قرن ایستادگی
در سوی دیگر این معادله، سینماهایی قرار دارند که سالهاست چراغشان را روشن نگه داشتهاند؛ سالنهایی که بخشی از حافظه فرهنگی شهر شدهاند، اما گذر زمان را نیز نمیتوان از دیوارها، صندلیها و تجهیزاتشان پنهان کرد.
سینما جهاننمای چالوس یکی از همین نمونههاست؛ سالنی با حدود پنج دهه سابقه که همچنان فعال است و نام آن با خاطرات چند نسل از مردم این شهر گره خورده، اما ادامه حیات چنین مجموعهای بدون نوسازی و تجهیز، دشوارتر از گذشته شده است.
جهاننما فقط یک ساختمان قدیمی نیست؛ بخشی از تاریخ سینمای مازندران را با خود حمل میکند. اما حفظ این سابقه زمانی معنا پیدا میکند که این سینما بتواند با استانداردهای امروز نیز به فعالیت ادامه دهد.
تماشاگر امروز دیگر تنها برای دیدن فیلم وارد سالن نمیشود. او کیفیت تصویر و صدا، راحتی صندلی، تهویه، پاکیزگی، دسترسی، پارکینگ و فضای عمومی مجموعه را نیز در تجربه خود محاسبه میکند. به همین دلیل، سالنهای قدیمی اگر نوسازی نشوند، در رقابت با پردیسهای جدید و حتی سرگرمیهای خانگی، به تدریج بخشی از مخاطبان خود را از دست خواهند داد.
نوشهر؛ شهری که سالن چندمنظوره دارد
مسئله زیرساخت سینمایی در نوشهر نیز به یکی از مطالبات مطرحشده در حوزه فرهنگ این شهر تبدیل شده است.
شهر نوشهر با توجه به موقعیت گردشگری و اجتماعی خود، نیازمند فضاهای فرهنگی متناسب با جمعیت و ظرفیتهایش است. در چنین شهری، سینما میتواند فراتر از یک سالن نمایش فیلم عمل کند و به بخشی از یک مجموعه فرهنگی چندمنظوره تبدیل شود.
شهرام جهانشاهی، فرماندار نوشهر، وضعیت فعلی سینمای این شهر را در شأن نوشهر ندانست و بر ضرورت ایجاد یک سالن سینمایی مناسب تأکید کرد.
وی در گفت وگو با خبرنگار مهر افزود: ایجاد یک مجموعه فرهنگی چندمنظوره میتواند علاوه بر نمایش فیلم، برای برگزاری همایشها، برنامههای فرهنگی، هنری و اجتماعی نیز مورد استفاده قرار گیرد؛ ظرفیتی که نوشهر در حال حاضر از آن بیبهره است.
فرماندار نوشهر همچنین بر آمادگی فرمانداری برای همکاری در این زمینه تأکید کرد و خواستار مشارکت اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی، شهرداری و دیگر دستگاههای مرتبط برای پیگیری موضوع در سطح استان شد.
جهانشاهی همچنین بر نقش سینما در فرهنگسازی و شکلدهی نگرش کودکان و نوجوانان تأکید کرده و ضرورت تولید و نمایش آثار باکیفیت در حوزههایی مانند ایثار، شهادت، مقاومت، شجاعت و ارزشهای اجتماعی را مورد توجه قرار داده است.
ساری نیازمند پردیس سینمایی
در حالی که بخشی از شهرهای مازندران با کمبود سالن روبهرو هستند، توسعه زیرساخت بدون مشارکت سرمایهگذاران و استفاده از ظرفیت دستگاههای مختلف، مسیر آسانی نخواهد بود.
مهدی معصومی گرجی، رئیس حوزه هنری مازندران در گفت وگو با خبرنگار مهر از برنامهریزی برای توسعه سینما در استان و پیگیری ایجاد یک مجموعه سینمایی خبر داده است.
وی افزود: در حال حاضر چهار سالن سینمایی در نوشهر، دو سالن در آمل و دو سالن در ساری فعال است و توسعه مجموعههای سینمایی همچنان در دستور کار قرار دارد.
پردیس سینمایی میتواند بخشی از پاسخ به مسئله امروز سینمای استان باشد؛ زیرا چند سالن در یک مجموعه، امکان تنوع بیشتر در اکران، مدیریت بهتر سانسها و ارائه خدمات جانبی را فراهم میکند. با این حال، توسعه پردیسها نباید باعث شود شهرهای کوچکتر و کمبرخوردار از چرخه توسعه خارج شوند.
تقویت آموزش تخصصی سینما در مازندران
محمد محمدی، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی مازندران، نیز اولویت نخست را تقویت آموزش تخصصی سینما دانسته و بر حمایت از هنرمندان تأکید کرده است. از نگاه او، مازندران ظرفیتهای سینمایی خود را فقط در طبیعت و جاذبههای بصری خلاصه نمیکند؛ بلکه زندگی مردم، فرهنگ بومی، گویشها، آیینها، سنتها، سبک زندگی، مسائل اجتماعی و تحولات جامعه نیز میتوانند موضوعات ارزشمندی برای تولید آثار سینمایی باشند.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی مازندران همچنین بر ضرورت حمایت از استعدادهای جوان، فراهم کردن فرصت آموزش، تجربه و فعالیت برای آنها تأکید کرده است. از سوی دیگر، او سرانه فضای سینمایی استان را ناکافی دانسته و از کمبود جدی سالن در مازندران سخن گفته است.
برنامه استفاده از ظرفیت مسئولیت اجتماعی انبوهسازان برای ایجاد سالنهای سینمایی و فضاهای فرهنگی نیز یکی از راهکارهایی است که در این زمینه دنبال میشود؛ ظرفیتی که در صورت عملیاتی شدن میتواند بخشی از بار تأمین زیرساخت فرهنگی را از دوش بودجه عمومی بردارد.
تماشاگر را چگونه برگردانیم؟
حتی اگر فردا در همه شهرهای مازندران سالن سینما ساخته شود، یک پرسش همچنان باقی خواهد ماند: چه چیزی مردم را دوباره به سینما میکشاند؟
آمار یک میلیون و ۳۰۰ هزار مخاطب در سال نشان میدهد سینما هنوز برای مردم استان جذابیت دارد، اما این میزان مخاطب با ظرفیت واقعی جمعیت و گردشگری مازندران فاصله دارد. بنابراین توسعه سینما باید همزمان دو مسیر را دنبال کند؛ ساخت و نوسازی سالن از یک سو و بازسازی رابطه میان سینما و مخاطب از سوی دیگر.
تماشاگر امروز انتخابهای فراوانی دارد. تلفن همراه، پلتفرمهای نمایش خانگی، شبکههای اجتماعی و سرگرمیهای دیجیتال، فیلم را از سالن سینما به خانه آوردهاند. بنابراین سینما برای بازگرداندن مخاطب باید چیزی بیشتر از یک پرده و چند ردیف صندلی ارائه کند.
تجربه سینما باید به یک رویداد فرهنگی تبدیل شود؛ از کیفیت سالن و خدمات گرفته تا برنامه اکران، نشستهای فرهنگی، نمایش آثار بومی، برنامههای کودک و نوجوان و طرحهایی که خانواده را دوباره با سینما پیوند دهد.
از سوی دیگر، تولید فیلمهایی که مردم مازندران بتوانند خود را در آنها ببینند نیز اهمیت دارد. فرهنگ بومی، لهجهها، آیینها، روابط اجتماعی، تغییرات سبک زندگی و حتی چالشهای امروز جامعه میتوانند سوژههایی باشند که سینمای استان را از وابستگی صرف به ظرفیت لوکیشن خارج کنند.
سینما؛ مسئلهای فراتر از ساخت چند سالن
اکنون سینمای مازندران در نقطهای قرار گرفته که نمیتوان مشکل آن را با یک نسخه واحد حل کرد. شهر فاقد سینما، سالن فرسوده، مجموعه نیازمند توسعه و صندلی خالی، هرکدام یک بخش از مسئله هستند و پاسخ هرکدام نیز متفاوت است.
برای شهر فاقد سالن، سرمایهگذاری و ایجاد زیرساخت ضرورت دارد. برای سینمای قدیمی، نوسازی و تجهیز باید در اولویت قرار گیرد. برای مجموعههای جدید، مدل اقتصادی پایدار لازم است و برای مخاطب نیز باید تجربهای جذابتر و متناسب با نیاز امروز طراحی شود.
در چنین شرایطی، سیاستگذاری سینمایی در مازندران نیازمند نگاه منطقهای است؛ یعنی به جای آنکه فقط تعداد سالنهای استان ملاک قرار گیرد، شاخصهایی مانند پراکندگی جغرافیایی، سرانه دسترسی، کیفیت سالن، تعداد مخاطب، ظرفیت اقتصادی شهر و نیازهای فرهنگی گروههای مختلف نیز در تصمیمگیری لحاظ شود.
مازندران همزمان هم ظرفیت ساخت سینمای جدید را دارد و هم ظرفیت بازگرداندن سینما به متن زندگی مردم. گردشگری گسترده، جمعیت شهری، جوانان، هنرمندان و تنوع فرهنگی استان میتوانند پشتوانه این حرکت باشند؛ به شرط آنکه سیاست توسعه سینما فقط به ساخت یک ساختمان محدود نشود.
سینمای مازندران امروز نه با خاموشی چراغها، بلکه با نابرابری در روشنایی آنها روبهرو است؛ در شهری سالن قدیمی همچنان نفس میکشد، در شهری دیگر پرده نقرهای جایی در میان زندگی روزمره مردم ندارد و در جایی دیگر، سالن وجود دارد اما صندلیها آنچنان که باید پر نمیشوند. همین تضاد نشان میدهد مسئله سینما در استان یک مشکل تکبعدی نیست.
اگر قرار است سینما دوباره جایگاه خود را در سبد فرهنگی مردم مازندران پیدا کند، توسعه زیرساخت باید همزمان با توسعه مخاطب پیش برود. ساخت سالن بدون برنامه اکران و اقتصاد پایدار، نمیتواند تضمینکننده آینده سینما باشد؛ همانطور که دعوت مردم به سینمایی که از نظر کیفیت و امکانات فاصله زیادی با استانداردهای امروز دارد، نتیجه مطلوبی نخواهد داشت.
پرده نقرهای مازندران هنوز ظرفیت روشنتر شدن دارد؛ اما این اتفاق زمانی رخ میدهد که سینما از یک ساختمان برای نمایش فیلم به یک زیست فرهنگی تبدیل شود؛ زیستی که در آن شهروند هر نقطه استان، فارغ از محل زندگی خود، سهمی عادلانه از سینما داشته باشد و در مقابل، سینما نیز با روایت زندگی همین مردم، دوباره راه خود را به قلب جامعه باز کند.